napoleon bonaparta

 

Perandor i Frances (1804-1814) dhe 1815. Lindi ne Ajacio te Korsikes në vitin 1769, ne nje familje te varfer ardhur nga Toskana ne shekullin dhe vdiq më 1821 në ishullin Shën Elena. Ishte djali i dyte i Sharl Mari Bonopartit dhe i Maria Leticie Ramolinos. Me burse mbreterore u fut ne shkollen ushtarake ne Briene. Simpatizant i jakobineve. U dallua si kapiten i artilerise ne Tulon kunder anglezeve (1793) nga ku u gradua general. Ndikoi ne shty pjen e kryengritesve qe perkrahnin mbretin me 1795. Ra nga fuqia pas Revolucionit,por mbasi shtypi revolten e emigruarve me 1795 mori komanden e armates te Italise dhe ne kete kohe u martua me vejushen Zhozefine De Boarne. Si pasoje e fitores se rrufeshme kunder piemontezve dhe austriakve;imponoi paqen e vitit 1797. Direktorati e dergoi ne Egjipt (1798-1799), ku flota e tij u shkatrrua ne gjirin Abukir nga admirali anglez Nelson. Bonoparti organizoi Egjiptin,mundi turqit ne Abukir dhe ne tetor te vitit 1799 u kthye ne France.

Rrezoi Direktoratin u zgjodh konsull i pare dhe guvernator i Frances pas grushtit te shtetit te 18 brymerit (9-10 nentor 1799). Ai i imponoi vendit nje kushtetute autoritare. Vetem viti 1800 i mjaftoi te centralizoje pushtetin, drejtesine, administraten (emroi prefektet) dhe ekonomine.

 

luftat e napoleonit

 

Me 1810 i imponoi Austrise paqen, duke vene nen nenshtrimin e Frances, Italine dhe bregun e majte te lumit Rin. Me 1802 nenshkroi nje traktat paqeje me Angline. Me 1804 senati e shpalli perandor te Frances. Me 1805 vendosi monarkine trasheguese, me ne krye nje fisnikeri te re perandorake. Formuloi kodin civil,themeloi bankat,Legjionin e Nderit,bibliotekat etj. Shkatrroi koalicionin e 3-te dhe te 4-te te aleateve ( fitoret ne Austerlic , Jena , Austerland ; 1805-1807 ) pergjysmoi territorin Prusise , zvogloi ate te Austrise dhe beri lidhje me Rusine . Ne kete kohe Napoloni iu kushtua ndertimit te Perandorise se Madhe . Vendosi bllokimin territorial kunder Anglise (1806) dhe u detyrua te nderhyje kunder Papes. Lufta ne Spanje (1808-1814)qe nje prove e rende dhe fatkeqe per te. Braktisi Zhozefinen me 1809 dhe u martua me 1810 me Maria Luizen e Austrise,nga e cila pati nje djale qe me pas ky u be mbret i Romes.

 

rënja e fuqis

Aleati i tij ,Cari i Rusise iu kundervu,ndaj me 1812 Napoleoni sulmoi Rusine ne krye te Armates se Madhe,ku me gjithe fitoret ne Moskova dhe hyrjen ne Moske,pesoi disfate dhe beri nje terheqje shkatrrimtare. Ne keto rrethana kunder tij u ngrit gjithe Evropa,e cila formoi koalicionin 6-te me ne krye Prusine. Napoleoni pesoi disfate ne Lajpcing (1813) net e quajturen “Beteja e kombeve”.

Aletate hyne ne France dhe Napoleoni u detyrua te abdikoje me 1814 dhe u internua ne ishullin Elbe . Qe ketu ,duke iu shmangur flotes angleze,ne mars te vitit 1815 , Napoleoni u kthye ne France,ku qeverisi 100 dite,sepse me pas u mund ne Vaterlo te Belgjikes me 18 qershor te vitit 1815.,.Abdikoi per here te dyte dhe e internuan ne ishullin e larget Shen-Helene,ku dhe vdiq me 5 maj 1921 . Hiri i trupit te tij u soll ne France me 1840 dhe u vendos ne Panteon . Napoleon Bonoparti ka pase lidhje me Ali Pashe Tepelenen .